Giáo dục Cần Tập trung vào Tò mò, Kỹ năng Điều hành và EQ để Chuẩn bị cho Thị trường Lao động Tương lai

Thị trường lao động đang trải qua những chuyển biến sâu sắc, đặt ra thách thức lớn cho việc chuẩn bị nguồn nhân lực trẻ. Dữ liệu từ Cengage năm 2025 chỉ ra rằng chưa đến một phần ba số sinh viên tốt nghiệp tìm được công việc toàn thời gian đúng với chuyên ngành đào tạo của họ. Thực trạng này nhấn mạnh sự cần thiết phải điều chỉnh mô hình giáo dục truyền thống nhằm đáp ứng nhu cầu thực tiễn của nền kinh tế số và tự động hóa.

Các tổ chức nghiên cứu, bao gồm Diễn đàn Kinh tế Thế giới (WEF), nhận định Trí tuệ Nhân tạo (AI) và công nghệ thông tin sẽ là động lực chính định hình lại các mô hình lao động và yêu cầu về kỹ năng trong tương lai. Alexa von Tobel, nhà sáng lập và đối tác quản lý của Inspired Capital, một quỹ đầu tư mạo hiểm, nhấn mạnh vai trò của việc nuôi dưỡng sự tò mò và tình yêu học hỏi như những chỉ số tiên quyết cho thành công dài hạn, khuyến khích theo đuổi đam mê cá nhân của người trẻ.

Trong bối cảnh công nghệ phát triển, đặc biệt sự gia tăng của AI, các kỹ năng mang tính nhân văn và tương tác xã hội ngày càng được đề cao. Bà Quý Nguyễn, Giám đốc quốc gia Salesforce Việt Nam, nhận định AI là phép thử về năng lực thích nghi của cả doanh nghiệp và người lao động trong năm 2026. Các kỹ năng điều hành, bao gồm khả năng khởi xướng nhiệm vụ, tính linh hoạt và tổ chức, được xem là năng lực tinh thần thiết yếu có thể rèn luyện chủ động thông qua quản lý thời gian. Phân tích cho thấy sự thay đổi kỹ năng cốt lõi của người lao động ước tính đạt 36% vào năm 2026 do AI, trong khi các lĩnh vực tập trung vào yếu tố con người như chăm sóc sức khỏe được đánh giá là ít bị đe dọa hơn.

Bà Nguyễn Thu Trang, Giám đốc thương hiệu Manpower Việt Nam, khẳng định việc tích lũy kinh nghiệm thực tiễn qua từng bước nhỏ và liên tục học hỏi các kỹ năng mềm là yếu tố giúp người lao động thích ứng với bối cảnh mới. Sự trỗi dậy của AI làm gia tăng giá trị của Trí tuệ Cảm xúc (EQ) cao, cùng với các kỹ năng xã hội và giao tiếp. Các nhà tuyển dụng đang ưu tiên tư duy phân tích, khả năng phục hồi và kỹ năng lãnh đạo cho năm 2026. Nghiên cứu của Daniel Goleman chỉ ra rằng EQ chiếm tới 90% yếu tố phân biệt giữa lãnh đạo xuất sắc và trung bình, vượt xa năng lực chuyên môn, với Kỹ năng Xã hội và Khả năng Thấu cảm là thành tố cốt lõi.

Bên cạnh phát triển kỹ năng mềm, kinh nghiệm thực tế vẫn giữ vai trò không thể thay thế. Bà von Tobel gợi ý rằng sự hiện diện vật lý tại nơi làm việc, thông qua học nghề hoặc thực tập, là vô giá để học hỏi bằng cách quan sát trực tiếp các chuyên gia giàu kinh nghiệm, cung cấp bối cảnh thực tiễn mà học tập trực tuyến khó mô phỏng. Các doanh nghiệp Việt Nam có tiềm năng lớn để phối hợp với tác nhân AI, nhưng việc sẵn sàng thích nghi là điều kiện tiên quyết để tận dụng cơ hội này, bao gồm cả việc tích hợp các yếu tố xanh và số hóa vào công việc hàng ngày.