Gökbilimciler Gaia Verilerini Kullanarak Samanyolu'ndaki 214 Kaçak O-Tipi Yıldızı Analiz Etti

Samanyolu Galaksisi'nin düzleminden dışarı fırlatılan ve "kaçak yıldızlar" olarak bilinen devasa kütleli yıldızlar üzerine, bugüne kadar gerçekleştirilen en kapsamlı bilimsel çalışma tamamlandı. O-tipi spektral sınıfa ait 214 yıldızın detaylı analizi, bu gök cisimlerinin doğum yerlerinden alışılmadık hızlarla uzaklaşmalarına neden olan mekanizmaları netleştirmeyi başardı. Sonuçları saygın bilimsel dergi "Astronomy & Astrophysics" bünyesinde yayımlanan bu önemli araştırmanın koordinasyonu, İspanya'daki Barselona Üniversitesi'ne bağlı Uzay Bilimleri Enstitüsü (ICCUB) tarafından titizlikle yürütüldü.

Araştırma süreci, Avrupa Uzay Ajansı'nın (ESA) Gaia misyonu kapsamında sağladığı son derece hassas kinematik verilere dayandırıldı. İncelenen 214 adet O-tipi yıldız için dönüş hızları ve çift yıldız sistemi statüsü gibi parametrelerin analiz edilmesi, bu alanda şimdiye kadar oluşturulmuş en geniş veri setini temsil ediyor. Çalışmanın en dikkat çekici bulgularından biri, on iki adet kaçak çift yıldız sisteminin keşfedilmesidir; bu sistemlerin altısının, küçük kara delikler gibi kompakt nesneler barındırma potansiyeline sahip olduğu değerlendiriliyor. Araştırmacı Mar Carretero-Castrillo liderliğindeki projeye ICCUB'un yanı sıra Katalonya Uzay Araştırmaları Enstitüsü (IEEC) ve Kanarya Adaları Astrofizik Enstitüsü (IAC) de değerli katkılar sundu.

Verilerin derinlemesine incelenmesi, bilim ekibinin bu yıldızların dışlanma süreçlerine dair baskın mekanizmalar hakkında kesin sonuçlara varmasına olanak tanıdı. Kaçak yıldızların büyük bir çoğunluğunun yavaş dönüş hızına sahip olduğu ve tekil nesnelerden oluştuğu tespit edildi. Bu durum, söz konusu yıldızların yoğun yıldız kümelerinden kütleçekimsel etkileşimler yoluyla fırlatıldığına dair güçlü bir kanıt sunmaktadır. Samanyolu'nun dış halesinde yer alan ve birbirine kütleçekimiyle sıkıca bağlı olan küresel kümelerin, münferit yıldızları olağanüstü hızlara ulaştırarak galaksi dışına itebildiği bu bulgularla bilimsel olarak desteklenmiş oldu.

Diğer taraftan, daha yüksek dönüş hızına sahip olan kaçak yıldızların, ikili bir yıldız sistemi içerisindeki bir süpernova patlaması neticesinde güçlü bir itme ivmesi kazandığı sonucuna varıldı. Bu önemli bulgu, Hollandalı astronom Adriaan Blaauw tarafından 1961 yılında ortaya atılan ve bir yıldız çiftindeki eşlerden birinin patlamasının diğerini uzay boşluğuna adeta bir mermi gibi fırlatabileceğini öngören hipotezi doğrulamaktadır. Kaçak çift sistemler arasında potansiyel kara delik taşıyıcılarının tespit edilmesi, gelecekteki gözlemsel çalışmalar için stratejik ve somut hedefler belirlemektedir.

Bu bilimsel çalışma, kaçak yıldızların oluşum bölgelerinden çok uzaklara ağır elementler ve enerji taşıyarak yıldızlararası ortamı şekillendirmesi nedeniyle, galaktik dinamiklerin ve evrimin anlaşılmasında kritik bir öneme sahiptir. ESA tarafından 19 Aralık 2013 tarihinde fırlatılan Gaia misyonu, paralaks ve hız ölçümlerinde sağladığı eşsiz hassasiyetle bu tür kapsamlı araştırmaların temel dayanağı olmuştur. Daha önceki bilimsel kayıtlarda 106 adet O-tipi ve 69 adet Be-tipi kaçak yıldız tanımlanmışken, yeni veriler O-tipi yıldızların belirgin şekilde daha yüksek hızlara ulaştığını kanıtlamaktadır.