Genetyczne uwarunkowania wierności: jak wariant genu AVPR1A wpływa na wzorce związków międzyludzkich

Współczesne badania naukowe nieustannie zgłębiają biologiczne podstawy ludzkich więzi, wskazując na istotną rolę genetyki w kształtowaniu skłonności do monogamii lub, przeciwnie, do braku stałości w relacjach. Złożone wzorce zachowań partnerskich, które tradycyjnie postrzegano wyłącznie przez pryzmat kultury i wychowania, okazują się mieć głębokie korzenie w naszym DNA.

Szczególną uwagę badaczy przyciąga zmienność w obrębie genu AVPR1A, który odpowiada za kodowanie receptora dla wazopresyny – hormonu kluczowego dla tworzenia więzi społecznych i przywiązania. Działanie wazopresyny jest często porównywane do oksytocyny (OXTR), a jej receptor (AVPR1A) jest silnie powiązany z różnymi fenotypami behawioralnymi, w tym z tworzeniem trwałych par i wiernością małżeńską.

Przełomowe badanie przeprowadzone przez naukowców z renomowanego Karolinska Institute w Szwecji wykazało bezpośrednią zależność między długością specyficznego fragmentu genu AVPR1A a poziomem przywiązania obserwowanym u mężczyzn. Stwierdzono, że mężczyźni będący nosicielami dłuższej wersji tego markera genetycznego wykazywali wyraźniejszą tendencję do prowadzenia monogamicznego trybu życia. Z kolei krótsze allele, jak zaobserwowano, korelowały z większymi trudnościami w utrzymaniu stabilnych, długoterminowych związków. Dane te zyskały dodatkowy kontekst dzięki analogiom znalezionym w świecie zwierząt.

W celu lepszego zrozumienia tego zjawiska, naukowcy zwrócili się ku gryzoniom, a konkretnie do norników. Norniki stepowe są znane ze swojej wyjątkowej monogamii; tworzą silne pary na całe życie, a samce aktywnie uczestniczą w opiece nad potomstwem. W przeciwieństwie do nich, ich górscy krewni, określani jako „rozpustni”, nie tworzą trwałych związków. Okazało się, że wierne norniki stepowe posiadają dłuższą wersję genu AVPR1A, podczas gdy u poligenicznych norników górskich dominuje wersja krótka.

Eksperymentalna interwencja genetyczna potwierdziła tę zależność. Wprowadzenie „krótkiego” wariantu genu do genomu nornika stepowego, który normalnie jest wierny, prowadziło do bardziej niezależnego i aktywnego seksualnie zachowania. Odwrotnie, wszczepienie „długiego” wariantu genu AVPR1A nornikowi poligenicznemu prowokowało u niego pojawienie się cech przywiązania do partnera.

Wazopresyna, często określana mianem „chemicznej substancji monogamii”, wzmacnia więź emocjonalną, stymulując zachowania ochronne i opiekuńcze. Choć dowody biologiczne wyraźnie wskazują na wpływ architektury genetycznej na wybór partnera i model zachowania w parze, należy pamiętać, że jest to tylko jeden z elementów składowych. Ludzkie doświadczenie relacji to skomplikowany konglomerat wewnętrznych przekonań, wyuczonych wzorców i świadomych decyzji. Predyspozycja genetyczna wyznacza pewien krajobraz możliwości, ale ostateczna trajektoria związku zależy od osobistych wartości i codziennych wyborów. Na przykład, badania przeprowadzone na populacji jakuckiej wykazały, że nosiciele krótkich alleli (genotypy SS) osiągają wyższe wyniki w zakresie cech takich jak „poszukiwanie nowości” oraz „zależność od nagrody” w porównaniu z nosicielami długich alleli (genotypy LL), co podkreśla modulujący wpływ wariantów genetycznych na indywidualne różnice behawioralne.