Toen de Nikkei-index op de beurs van Tokio de grens van 60.000 punten doorbrak, viel er in de zaal die bijzondere stilte die alleen voorafgaat aan een werkelijk historische verschuiving. Het was niet louter een record, maar het plotselinge bewijs dat een land dat tot voor kort nog werd afgeschreven vanwege demografische krimp en 'verloren decennia', onverwacht een van de meest veerkrachtige spelers in een wankelende wereld is gebleken. Vier uur geleden maakten NHK World en Reuters gelijktijdig melding van deze gebeurtenis, waarop de markt niet alleen met winst, maar met een zucht van verlichting reageerde.
Achter dit cijfer schuilt een proces dat veel dieper gaat dan een gunstig economisch klimaat alleen. Japan is stilletjes maar vastberaden bezig zijn naoorlogse DNA te transformeren. Het loslaten van het bijna absolute pacifisme, het verhogen van de defensie-uitgaven naar 2% van het bbp tegen 2027 en het opheffen van de meeste exportverboden op dodelijke wapens zijn inmiddels geen plannen meer, maar de dagelijkse realiteit. Aandelen van bedrijven in de defensiesector en precisietechnologie zijn de belangrijkste drijfveren achter deze beursrally geworden.
Beleggers stemmen met hun kapitaal voor de nieuwe strategische rol van Tokio. Mitsubishi Heavy Industries, Kawasaki Heavy Industries en hun minder bekende partners staan plotseling vol in de schijnwerpers van wereldwijde fondsen. In een wereld die zoekt naar betrouwbare producenten van kwaliteitswapens die de leveringsvoorwaarden niet bij de minste politieke gril wijzigen, oefenen de Japanse ingenieurs en hun discipline een grote aantrekkingskracht uit. Dit geldt des te meer tegen de achtergrond van de ontwikkelingen rond Taiwan en in Europa.
Hier is de vergelijking op zijn plaats met een kendo-meester die dertig jaar lang heeft gemediteerd en plotseling de dojo betreedt. De bewegingen zijn onveranderd en de techniek is tot in de puntjes verfijnd, maar ditmaal houdt hij een echt wapen vast in plaats van een bamboe shinken. Japan is niet op zoek naar oorlog; het bereidt zich voor om niet te verliezen. En de markt voelt dat beter aan dan welke officiële verklaring ook.
Natuurlijk moet het succes niet uitsluitend aan de militarisering worden toegeschreven. De zwakke yen, de terugkeer van buitenlandse investeerders na hervormingen in het ondernemingsbestuur en de inkoop van eigen aandelen door grote concerns werkten als een krachtige katalysator. Toch was het juist de defensieve koerswijziging die de groei een bijzondere, bijna geopolitieke dimensie gaf. Wat voorheen als een taboe werd beschouwd, wordt nu gezien als een verstandige verzekering in een wereld waar de regels elk half jaar veranderen.
Daarbij steekt niemand de risico's onder stoelen of banken. Mocht de wereldwijde spanning onverhoopt afnemen, dan kan een deel van dit optimisme net zo snel verdampen als het is verschenen. Het huidige moment toont echter iets belangrijkers aan: Japanse instituten en bedrijven kunnen razendsnel schakelen zodra de elite eindelijk een hard besluit neemt. Na decennia van voorzichtigheid en zelfbeperking is Tokio begonnen te handelen met een voor zijn doen ongebruikelijke vastberadenheid.
Dat is wellicht de belangrijkste nasmaak van dit record. Terwijl het Westen verstrikt is geraakt in eigen cultuuroorlogen en China kampt met binnenlandse zeepbellen, ontpopt Japan zich stilletjes tot die befaamde 'veilige haven', maar dan wel een met scherpe tanden. De grens van 60.000 punten is geen eindpunt. Het is slechts het eerste serieuze baken op de nieuwe kaart die Tokio in de 21e eeuw voor zichzelf is gaan uittekenen.
