Tiêu điểm toàn cầu: Tốc độ phản ứng của thế giới trước biến động chính trị tại Iran

Tin tức chấn động nhất trên trường quốc tế hiện nay không chỉ đơn thuần xoay quanh việc quyền lực tối cao tại Iran đã chính thức được chuyển giao cho Mojtaba Khamenei sau sự ra đi của Ali Khamenei. Một khía cạnh quan trọng hơn nhiều đang diễn ra: gần như đồng thời với những diễn biến chính trị cứng rắn tại Tehran, cộng đồng quốc tế đã bắt đầu kích hoạt các cơ chế phòng vệ nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ xảy ra một thảm họa kinh tế toàn cầu. Đây không phải là minh chứng cho thấy hệ thống quản trị toàn cầu đã trở nên yên bình hơn, mà là câu chuyện về việc hệ thống đó đã được chuẩn bị tốt hơn để đương đầu với những cú sốc bất ngờ.

Việc bổ nhiệm Mojtaba Khamenei không phải là một tín hiệu cho sự thỏa hiệp hay đối thoại, mà báo hiệu khả năng cao về việc Tehran sẽ tiếp tục duy trì một đường lối đối ngoại và quân sự cực kỳ quyết liệt. Thị trường tài chính đã ngay lập tức phản ứng với tín hiệu này: giá dầu thô tăng vọt khi các nhà đầu tư không còn tin rằng cuộc xung đột này chỉ là một giai đoạn ngắn hạn. Khi giá dầu Brent tiến sát đến những mức đỉnh chưa từng thấy kể từ năm 2022, hệ quả không chỉ dừng lại ở việc giá nhiên liệu đắt đỏ. Nó còn tạo ra áp lực nặng nề lên lạm phát, chi phí vận tải toàn cầu, các quyết định lãi suất của các ngân hàng trung ương và sự ổn định kinh tế của những quốc gia phụ thuộc vào năng lượng nhập khẩu. Tuy nhiên, chính trong bối cảnh này, sự tiến bộ thực sự đã được bộc lộ: nền kinh tế thế giới hiện nay đã sở hữu những bộ giảm chấn được chuẩn bị kỹ lưỡng, điều mà trong các cuộc khủng hoảng trước đây thường thiếu hụt trầm trọng.

Cơ chế giảm chấn đầu tiên và quan trọng nhất chính là các kho dự trữ dầu mỏ chiến lược (SPR). Hiện tại, các quốc gia thuộc nhóm G7 đang tích cực thảo luận về khả năng giải phóng kho dự trữ một cách có phối hợp để kiềm chế đà tăng giá và ngăn chặn rủi ro địa chính trị biến thành một cuộc khủng hoảng lạm phát diện rộng. Đây là một bước chuyển biến lớn trong tư duy quản trị rủi ro. Trong quá khứ, thế giới thường chỉ phản ứng sau khi cú sốc năng lượng đã xảy ra và sự hoảng loạn đã kịp đẩy giá thị trường lên cao. Giờ đây, các tín hiệu chính trị được phát đi sớm hơn nhiều: các chính phủ đang nỗ lực cắt đứt chuỗi phản ứng dây chuyền tấn công - hoảng loạn - tăng giá - suy thoái ngay từ khi nó mới bắt đầu nhen nhóm.

Cơ chế thứ hai là sự sẵn sàng về mặt thể chế mang tính hệ thống, thay vì những nỗ lực ứng phó mang tính tạm thời. Cơ quan Năng lượng Quốc tế (IEA) đã tái khẳng định rằng các quốc gia thành viên có nghĩa vụ duy trì mức dự trữ dầu tương đương ít nhất 90 ngày nhập khẩu ròng và phải luôn trong tư thế sẵn sàng cho một phản ứng tập thể trước bất kỳ sự gián đoạn nguồn cung nghiêm trọng nào. Mặc dù cấu trúc này có vẻ khô khan, nhưng nó chính là bằng chứng cho thấy thế giới đang học cách quản lý rủi ro tốt hơn: những bài học từ các cuộc khủng hoảng cũ đã được luật hóa thành các quy tắc, nghĩa vụ và quy trình vận hành chuẩn. Thực tế đã chứng minh tính hiệu quả của kiến trúc này vào năm 2022, khi IEA điều phối đợt giải phóng dự trữ lớn nhất trong lịch sử để ổn định thị trường sau những biến động từ cuộc xung đột giữa Nga và Ukraine.

Cơ chế thứ ba, vốn thường bị hiểu lầm là điểm yếu, chính là những mâu thuẫn và sự cọ xát chính trị trong nội bộ các liên minh. Trên thực tế, sự thiếu đồng nhất tuyệt đối lại có thể đóng vai trò như một lá chắn chống lại sự leo thang quân sự bốc đồng. Khi các đồng minh không hành động như một khối máy móc mà buộc phải liên tục đàm phán và thống nhất về giới hạn tham gia, không gian cho việc mở rộng chiến tranh một cách mất kiểm soát sẽ bị thu hẹp đáng kể. Mặc dù đây là một tiến trình chính trị chậm chạp, phức tạp và đôi khi gây mệt mỏi, nhưng chính những rào cản này lại hoạt động như những chiếc cầu chì an toàn. Thế giới trở nên ổn định hơn không phải vì các nhà lãnh đạo đột nhiên trở nên nhân từ, mà vì các hệ thống chính trị đã được thiết lập với nhiều phanh kiểm soát hơn.

Từ những phân tích trên, chúng ta đi đến một kết luận có phần nghịch lý: Thế giới hiện nay dường như đang trở nên nguy hiểm hơn bao giờ hết với giai đoạn mới của cuộc khủng hoảng tại Iran, nhưng đồng thời, nó cũng được trang bị những công cụ mạnh mẽ hơn để ngăn chặn một điểm nóng bất ổn phá hủy toàn bộ cấu trúc kinh tế toàn cầu. Các kho dự trữ chiến lược, quy trình phối hợp năng lượng tập thể và những động lực ngoại giao đa tầng vẫn chưa thể chấm dứt hoàn toàn các cuộc chiến tranh. Tuy nhiên, chúng đang thực hiện một nhiệm vụ tối quan trọng: giảm thiểu xác suất để mỗi cuộc xung đột cục bộ tự động biến thành một sự sụp đổ toàn cầu. Và đó chính là bước tiến thực chất, mang tính sống còn trong kỷ nguyên đầy biến động này.