Chính quyền Taliban tại Afghanistan đã ra lệnh cấm và yêu cầu loại bỏ 679 đầu sách khỏi các trường đại học trên toàn quốc. Động thái này, diễn ra trong bối cảnh các quy định hà khắc về tư tưởng và xã hội ngày càng được siết chặt, đã tác động sâu sắc đến hệ thống giáo dục đại học của quốc gia này.
Các sách bị cấm bao gồm nhiều lĩnh vực quan trọng như luật, khoa học xã hội, luật Sharia, báo chí, kinh tế và xã hội học. Danh mục này còn bao gồm các tài liệu về luật pháp Afghanistan, quyền phụ nữ, dân chủ, vai trò của phụ nữ trong quan hệ công chúng, lịch sử, đạo đức, cũng như các phân tích về nguyên nhân dẫn đến tội lỗi và suy đồi đạo đức.
Theo Bộ Giáo dục Đại học của Taliban, việc loại bỏ này nhằm mục đích “thanh lọc” hệ thống giáo dục theo đúng “chuẩn mực tư tưởng và xã hội” của họ. Quyết định này, được thực hiện từ những năm gần đây và đặc biệt nhấn mạnh vào tháng 12 năm 2023, đã gây ra những lo ngại sâu sắc về sự suy giảm chất lượng và tính đa dạng trong giáo dục đại học tại Afghanistan.
Ông Naser al-Allah Stanekzai, một cố vấn cấp cao tại Đại học Kabul, cho rằng việc loại bỏ sách là điều “không còn lựa chọn nào khác”. Tuy nhiên, ông Fiazullah Jalal, một giáo sư tại cùng trường, lại bày tỏ quan ngại rằng hành động này sẽ “đẩy lùi sinh viên Afghanistan về cả thế kỷ”. Đây là một phần trong nỗ lực lớn hơn của Taliban nhằm “Hồi giáo hóa” và định hình lại hệ thống giáo dục theo tầm nhìn bảo thủ của họ.
Trước đó, vào tháng 12 năm 2023, Bộ Giáo dục Đại học đã yêu cầu các trường đại học loại bỏ các sách “trái với luật Hanafi” và thay thế bằng các tài liệu về “Sirat Nabavi” (tiểu sử Tiên tri). Điều này cho thấy một xu hướng rõ ràng trong việc kiểm soát chặt chẽ nội dung giảng dạy và định hướng tư tưởng cho thế hệ trẻ. Việc hạn chế tiếp cận kiến thức, đặc biệt là các lĩnh vực liên quan đến nhân quyền, dân chủ và vai trò của phụ nữ, không chỉ ảnh hưởng đến sự phát triển trí tuệ của sinh viên mà còn tiềm ẩn những tác động tiêu cực lâu dài đến sự tiến bộ xã hội của Afghanistan.
Các tổ chức quốc tế như Tổ chức Theo dõi Nhân quyền (HRW) đã cảnh báo rằng Taliban đang gây ra “thiệt hại không thể khắc phục” cho hệ thống giáo dục quốc gia. Từ năm 2021, Taliban đã ban hành nhiều lệnh cấm đối với phụ nữ, bao gồm cả việc cấm học đại học và làm việc cho các tổ chức phi chính phủ, khiến Afghanistan trở thành quốc gia duy nhất trên thế giới không cho phép trẻ em gái học sau bậc tiểu học. Sự kiểm soát gắt gao này không chỉ giới hạn không gian học thuật mà còn thu hẹp cơ hội phát triển cá nhân và xã hội, đặt ra câu hỏi lớn về tương lai của giáo dục và tri thức tại quốc gia này.