Thủ tướng Australia vừa công bố các thỏa thuận hợp tác chưa từng có với ASEAN và các quốc gia trong khu vực Ấn Độ Dương - Thái Bình Dương. Bước đi chiến lược này đã nhanh chóng làm thay đổi bàn cờ địa chính trị tại châu Á chỉ trong vài giờ ngắn ngủi, đánh dấu một bước ngoặt quan trọng trong chính sách đối ngoại của Canberra nhằm củng cố ảnh hưởng trong khu vực.
Theo báo cáo chi tiết từ ABC News vào ngày 20 tháng 4 năm 2026, Canberra đang chính thức khởi động chương trình 'Australia-ASEAN 2026' — một gói sáng kiến kinh tế và ngoại giao đầy tham vọng. Đây không chỉ đơn thuần là những cái bắt tay tại các hội nghị thượng đỉnh, mà là sự cam kết sâu rộng vào việc thắt chặt mối quan hệ với các quốc gia láng giềng Đông Nam Á thông qua các hành động cụ thể.
Sáng kiến này bao gồm các khoản đầu tư chung vào hạ tầng, thiết lập các ưu đãi thương mại đặc biệt và thậm chí là các cuộc tham vấn quốc phòng định kỳ. Theo các nguồn tin từ chính phủ, những bước đi này sẽ đóng vai trò then chốt trong việc giúp ổn định cán cân quyền lực khu vực, tạo ra một môi trường hợp tác bền vững và an toàn hơn cho tất cả các bên liên quan.
Trong một diễn biến song song, báo cáo cập nhật về châu Đại Dương của OECD ngày 19 tháng 4 cũng nhấn mạnh sự dịch chuyển chiến lược khi Australia ký kết một hiệp ước kinh tế quan trọng với các quốc đảo Thái Bình Dương, bao gồm cả Samoa. Sự kiện này khẳng định nỗ lực của Canberra trong việc xây dựng một vành đai liên kết chặt chẽ hơn tại Nam Thái Bình Dương.
OECD dự báo rằng kim ngạch thương mại giữa các bên sẽ tăng trưởng từ 15% đến 20% trong những năm tới, với trọng tâm đặt vào năng lượng xanh và việc tối ưu hóa chuỗi cung ứng. Những diễn biến dồn dập trong 36 giờ qua không phải là ngẫu nhiên; chúng được tính toán kỹ lưỡng để lồng ghép vào khuôn khổ G20, nơi Australia đang định vị mình như một chiếc cầu nối chiến lược giữa châu Á và phương Tây.
Trong nhiều thập kỷ, Australia đã phải khéo léo cân bằng giữa mối quan hệ kinh tế với Trung Quốc và liên minh an ninh với Hoa Kỳ. Tuy nhiên, những căng thẳng leo thang tại Biển Đông cùng các cuộc chiến thương mại dai dẳng đã buộc Canberra phải thực hiện chiến lược đa dạng hóa để bảo vệ lợi ích quốc gia của mình.
Việc thiết lập các liên kết trực tiếp với ASEAN được xem là câu trả lời mạnh mẽ trước tầm ảnh hưởng ngày càng lớn của Bắc Kinh trong khu vực. Dữ liệu từ ABC cho thấy quan hệ đối tác này bao phủ 10 quốc gia với tổng GDP vượt ngưỡng 3.000 tỷ USD, mang lại một sự lựa chọn thay thế hấp dẫn cho sáng kiến 'Vành đai và Con đường'.
Động thái này cũng gián tiếp củng cố vị thế chiến lược của Hoa Kỳ, khi Washington nhiệt liệt hoan nghênh các sáng kiến giúp giảm bớt sự thống trị của Trung Quốc mà không đòi hỏi Australia phải gánh vác thêm các nghĩa vụ quân sự mới ngoài khuôn khổ AUKUS. Điều này cho phép Australia duy trì sự linh hoạt tối đa trong chính sách đối ngoại.
Nhìn sâu vào bản chất, đây là vấn đề tồn vong về mặt kinh tế đối với Canberra. Hiện nay, xuất khẩu quặng sắt và khí đốt sang Trung Quốc chiếm tới 24% tổng kim ngạch thương mại của nước này, nhưng rủi ro chính trị ngày càng tăng đã thúc đẩy họ tìm kiếm 'Kế hoạch B' tại Singapore và Indonesia, những nơi đang dần trở thành trung tâm trung chuyển hàng hóa của Australia.
Hiệp ước châu Đại Dương cũng hướng tới việc giải quyết các thách thức nội tại như di cư, biến đổi khí hậu và sự dễ bị tổn thương về kinh tế của các đảo nhỏ. Bằng cách hỗ trợ trực tiếp, Australia đang biến các quốc gia này thành đồng minh chiến lược, đối trọng lại chính sách 'ngoại giao sổ séc' vốn đầy rẫy những cạm bẫy nợ nần.
Hãy hình dung một nông dân tại Queensland, người trước đây luôn lo sợ xoài của mình bị cấm vận tại Trung Quốc, nay có thể yên tâm xuất khẩu sang Malaysia với các ưu đãi thuế quan đặc biệt. Hay một người dân tại Vanuatu đang được hưởng lợi từ các trang trại điện mặt trời do Australia tài trợ, thay vì phải phụ thuộc vào các khoản vay nước ngoài đầy rủi ro.
Những bước đi này gợi nhớ đến lịch sử khi Australia từng từ bỏ chính sách 'Australia trắng' để hội nhập vào châu Á sau Thế chiến II. Hiện nay, trong kỷ nguyên đa cực, họ đang thực hiện một bước ngoặt tương tự. Dù Trung Quốc đã phản ứng với sự dè chừng và gọi đây là sự can thiệp, nhưng Australia vẫn kiên định với mục tiêu tự chủ chiến lược của mình.
Hội nghị thượng đỉnh G20 vào tháng 11 tới dự kiến sẽ là nơi Australia tiếp tục đẩy mạnh quỹ đạo mới này. Về lâu dài, cán cân khu vực đang dần thay đổi: ASEAN có thêm đòn bẩy trước các cường quốc, các quốc đảo Thái Bình Dương được bảo vệ tốt hơn, và Australia đã thực sự tìm thấy chiều sâu chiến lược mới trên bàn cờ địa chính trị quốc tế.
