Nghệ thuật tương lai trong kỷ nguyên AI: Dự án nghiên cứu của Trường Công nghệ Mới trong Nghệ thuật (NTA) tại Ý

Vào tháng 3 năm 2026, tại Ý đã chứng kiến sự khởi động của một trong những dự án nghệ thuật - khoa học đầy tham vọng nhất mùa giải mang tên «404 Human not found» (Đài quan sát nghệ thuật, truyền thông và trí tuệ nhân tạo). Sáng kiến này do Học viện Mỹ thuật Reggio Calabria khởi xướng, nhằm thách thức những nỗi sợ hãi phổ biến về AI. Thay vì coi công nghệ là đối thủ cạnh tranh, dự án đặt sự hợp tác lên hàng đầu, xem đó là nguồn cảm hứng cho những khả năng sáng tạo mới. Thông điệp cốt lõi của chương trình là con người vẫn giữ vị trí trung tâm trong quá trình sáng tạo, trong khi AI đóng vai trò là công cụ hỗ trợ và người đồng sáng tạo đáng tin cậy.

«404 Human not found» không chỉ dừng lại ở một chuỗi các hội thảo đơn thuần mà còn là một mô hình nghiên cứu thử nghiệm quan trọng, đóng vai trò trung tâm của sáng kiến. Đây là một nền tảng liên ngành mở, được thiết kế để tương tác với các công nghệ mới và động lực truyền thông hiện đại. Mục tiêu chính của dự án là khám phá cách thức trí tuệ nhân tạo có thể hỗ trợ con người trong lĩnh vực nghệ thuật.

Cụ thể, dự án tập trung vào các mục tiêu nghiên cứu sau:

• Mở rộng ranh giới của trí tưởng tượng nghệ thuật thông qua các công cụ công nghệ.
• Khám phá và định hình những hình thức biểu đạt sáng tạo mới mẻ cho nghệ sĩ.
• Hỗ trợ con người phát triển tư duy nghệ thuật cá nhân thay vì thay thế vai trò của họ.

Từ tháng 3 đến tháng 6 năm 2026, chương trình sẽ tổ chức các buổi gặp gỡ nhằm tạo ra không gian chung để xây dựng tri thức. Những cuộc thảo luận giữa giảng viên, sinh viên và các chuyên gia quốc tế từ nhiều lĩnh vực như nghệ thuật, truyền thông, công nghệ, nghiên cứu và văn hóa kỹ thuật số sẽ trở thành một phần không thể thiếu của quá trình nghiên cứu tích cực.

Một yếu tố then chốt khác của dự án là việc phát triển một tạp chí nghiên cứu trực tuyến. Công cụ biên tập này được thiết kế để phổ biến nội dung nghiên cứu của dự án, đảm bảo khả năng tiếp cận kiến thức và thúc đẩy sự trao đổi không ngừng giữa giới học thuật và công chúng trong suốt quá trình tạo ra tri thức mới.

Nền tảng này hoàn toàn phù hợp với đặc thù của Trường Công nghệ Mới trong Nghệ thuật và ngôn ngữ của văn hóa kỹ thuật số đương đại.

Trong khuôn khổ dự án «404 Human not found», vai trò của con người với tư cách là chủ thể của sự sáng tạo, tư duy phản biện và phán đoán đạo đức được đặc biệt coi trọng. Dự án khẳng định rằng trí tuệ nhân tạo chỉ là một công cụ hỗ trợ chứ không phải là tác giả thực thụ của các tác phẩm nghệ thuật.

Các nguyên tắc nền tảng được dự án nhấn mạnh bao gồm:

• AI là công cụ, không phải tác giả: Các thuật toán giúp tạo ra ý tưởng và tự động hóa quy trình, nhưng ý tưởng chủ đạo và quyết định cuối cùng luôn thuộc về con người.
• Sáng tạo là một quá trình: Cảm xúc, trực giác và nền tảng văn hóa của nghệ sĩ là những giá trị mà máy móc không thể sao chép hoàn toàn.
• Đạo đức và trách nhiệm: Chỉ con người mới có thể đưa ra quyết định về việc sử dụng công nghệ nào và truyền tải thông điệp gì qua nghệ thuật.
• Đối thoại làm phong phú bản sắc: Sự tương tác với thuật toán giúp nghệ sĩ nhìn thấy những góc nhìn mới mà không làm mất đi dấu ấn cá nhân.

Những nguyên tắc này được thể hiện rõ nét trong mọi khía cạnh của dự án, từ hình thức thảo luận cho đến khái niệm của tạp chí trực tuyến, nơi tôn vinh giá trị của con người trong kỷ nguyên chuyển đổi số đầy biến động.

Đội ngũ tham gia dự án phản ánh tinh thần liên ngành mạnh mẽ với sự góp mặt của nhiều diễn giả uy tín. Mỗi chuyên gia mang đến một góc nhìn độc đáo về sự giao thoa giữa nghệ thuật truyền thống và công nghệ hiện đại.

Daniela Cotimbo, giám tuyển và là người sáng lập nền tảng Re:humanism, đã trình bày báo cáo về việc giám tuyển các cơ hội mới và thực hành nghệ thuật với AI vào ngày 25 tháng 3. Bà đã chỉ ra cách AI thay đổi vai trò của người giám tuyển và mở rộng bảng màu cho các giải pháp nghệ thuật hiện đại.

Emanuela Giannetta từ tập đoàn Oracle, một chuyên gia về kể chuyện kỹ thuật số, đã đóng góp những chiến lược tự sự mới. Bà tập trung vào cách AI hỗ trợ việc truyền tải các câu chuyện thông qua các phương tiện truyền thông mới một cách hiệu quả hơn.

Dionigi Mattia Gagliardi, nhà nghiên cứu về mỹ học thần kinh và là người sáng lập trung tâm Numero Cromatico, nghiên cứu cách não bộ tiếp nhận nghệ thuật tạo sinh. Ông tìm hiểu những cảm xúc và phản ứng tâm lý mà các tác phẩm có sự tham gia của thuật toán mang lại cho người xem.

Davide Quayola, một nghệ sĩ truyền thông nổi tiếng, trình diễn các tác phẩm nằm ở điểm giao thoa giữa robot và nghệ thuật tạo sinh. Một trong những dự án nổi bật của ông là các tác phẩm điêu khắc hiện đại lấy cảm hứng từ những kiệt tác chưa hoàn thiện của Michelangelo, cho thấy AI có thể tiếp nối di sản cổ điển mà không làm mất đi tinh thần gốc.

Các giáo sư từ Học viện như Paola Bommarito, Giacomo Tufano, Matilde De Feo và Francesca Ceccarelli đóng vai trò giám tuyển, đảm bảo tính học thuật nghiêm ngặt và chiều sâu lý thuyết cho toàn bộ sáng kiến này.

Dự án được xây dựng dựa trên một số nguyên lý cơ bản. Trước hết, AI được coi là người đồng sáng tạo chứ không phải đối thủ cạnh tranh: nghệ thuật không chỉ đơn thuần là kỹ thuật, và các thuật toán đóng vai trò là công cụ mở rộng khả năng sáng tạo của con người.

Tính liên ngành được coi là một chuẩn mực mới, nơi các nghệ sĩ, nhà khoa học, kỹ sư và giám tuyển cùng làm việc trong một không gian chung. Điều này giúp vượt qua ranh giới của các ngành riêng biệt để tạo ra những giải pháp nghệ thuật mang tính đột phá và mới mẻ.

Sự cởi mở và tính hòa nhập cũng là những ưu tiên hàng đầu của dự án. Nhờ định dạng trực tuyến, các cuộc thảo luận có thể tiếp cận được với đông đảo khán giả toàn cầu, biến đài quan sát thành một diễn đàn quốc tế để trao đổi ý tưởng và kinh nghiệm.

Tính thực tiễn chiếm vị trí trung tâm trong khái niệm của dự án. Những người tham gia không chỉ dừng lại ở các cuộc thảo luận lý thuyết mà còn trực tiếp thử nghiệm các công cụ mới, chia sẻ kết quả và điều chỉnh các giả thuyết dựa trên trải nghiệm thực tế.

Cuối cùng, dự án nhấn mạnh sự tôn trọng đối với truyền thống nghệ thuật. Công nghệ mới không đối lập với di sản cổ điển mà được soi rọi qua lăng kính lịch sử nghệ thuật, từ các hình mẫu cổ đại đến các thử nghiệm tiên phong của thế kỷ trước, giúp duy trì tính kế thừa.

«404 Human not found» không chỉ phản ánh mà còn đang định hình các xu hướng chủ đạo của mùa giải. Dự án nghiên cứu tác động của công nghệ mới đối với việc hình thành bản sắc, trí tưởng tượng tập thể và các hình thức sản xuất văn hóa đương đại. Dự án cung cấp không gian để suy ngẫm về vai trò và ý nghĩa của nhân loại trong kỷ nguyên trí tuệ nhân tạo, tập trung vào:

• Các ngôn ngữ nghệ thuật mới.
• Quy trình sáng tạo trong thời đại số.
• Thực hành truyền thông trong giáo dục học thuật.

Khoa học đang ngày càng trở thành người đồng sáng tạo trong các tuyên ngôn nghệ thuật thông qua mỹ học thần kinh, học máy và robot. Vai trò của người giám tuyển cũng đang thay đổi, từ việc lựa chọn tác phẩm sang việc thiết kế sự tương tác giữa người và máy, thiết lập các khuôn khổ đạo đức và thẩm mỹ mới.

Chuỗi hội thảo sẽ tiếp tục cho đến cuối tháng 6 năm 2026 với nhiều diễn giả và dự án thực nghiệm mới. «404 Human not found» đang thiết lập một tiêu chuẩn mới cho các sáng kiến nghệ thuật, nơi công nghệ không gây sợ hãi mà trở thành nguồn cảm hứng. Đây là một phòng thí nghiệm sống động của các ý tưởng, khẳng định rằng trong liên minh giữa con người và AI, con người vẫn luôn là người sáng tạo, người dẫn dắt và người lưu giữ các giá trị ý nghĩa.

Để theo dõi tiến độ và nội dung của dự án, công chúng có thể tìm hiểu tại các nguồn thông tin sau:

• Trang web chính thức của Học viện Mỹ thuật Reggio Calabria để cập nhật thông báo và xem lại các buổi thảo luận.
• Nền tảng Re:humanism để đọc các bài viết của Daniela Cotimbo về nghệ thuật và AI.
• Danh mục tác phẩm của Davide Quayola để tìm hiểu về các sắp đặt robot và nghệ thuật tạo sinh.
• Các ấn phẩm của Numero Cromatico về nghiên cứu mỹ học thần kinh và cảm thụ nghệ thuật kỹ thuật số.