Đâu là ranh giới giữa người thưởng ngoạn và một tác phẩm nghệ thuật? Liệu một kiệt tác có nhất thiết phải được treo trên tường hay đặt trên bục triển lãm? Frameless là một triển lãm nghệ thuật đa giác quan (immersive) cố định tọa lạc tại khu vực Marble Arch, London (Vương quốc Anh), ngay trên đường Bayswater – nơi vẻ thanh lịch của thời đại Victoria giao thoa với nguồn năng lượng mạnh mẽ của thế kỷ 21. Không gian này đưa ra một câu trả lời đầy bất ngờ: nó xóa bỏ mọi rào cản thông thường – tại đây không có khung tranh, tủ kính hay khoảng cách ngăn cách giữa con người và hình ảnh. Những bức họa cổ điển từ Vincent van Gogh đến Claude Monet biến thành một môi trường sống động, thay đổi linh hoạt tùy theo sự hiện diện của người xem. Triển lãm bao gồm bốn phòng trưng bày theo chủ đề, mỗi phòng mang một phong cách và bầu không khí riêng biệt. Trong phòng đầu tiên mang tên "Vượt ngoài thực tại", tính đến năm 2026, những hình ảnh siêu thực đã đạt được hiệu ứng thị giác ấn tượng hơn bao giờ hết: những chiếc đồng hồ tan chảy nổi tiếng của Dali hay những viễn cảnh ác mộng của Max Ernst hiện diện cạnh bức họa "Tiếng thét" đầy ám ảnh của Edvard Munch. Theo chia sẻ từ khách tham quan, việc đắm mình trong không gian này tạo ra hiệu ứng thư giãn tuyệt đối và giúp họ tách biệt hoàn toàn khỏi thực tại. Phòng kế bên – "Chuyển động của màu sắc" – tôn vinh trường phái Ấn tượng, với các yếu tố tương tác ngày càng trở nên tinh vi và phức tạp hơn. Khách tham quan có thể tương tác với các nét vẽ kỹ thuật số: những mảnh ghép trong bức tự họa của Van Gogh tan rã rồi tự tái thiết lập thành các bố cục mới – bao gồm cả bức "Khu vườn ở Bougival" của Morisot hay "Đêm đầy sao trên sông Rhone" của chính Van Gogh.
Tại các bảo tàng truyền thống, giữa con người và tác phẩm luôn tồn tại một khoảng cách nhất định, cả về mặt vật lý lẫn biểu tượng: bức tranh treo trên tường, bức tượng đứng trên bệ, còn người xem chỉ đứng từ bên ngoài quan sát. Tại Frameless London, logic này hoàn toàn biến mất. Hình ảnh giờ đây vượt ra khỏi khuôn khổ của khung toan và trở thành một môi trường mà ở đó, người xem thấy mình đang ở ngay chính giữa lòng tác phẩm.
Thay vì các bản gốc, triển lãm sử dụng những diễn giải kỹ thuật số quy mô lớn được trình chiếu sắc nét lên tường, sàn và trần nhà. Trong một căn phòng, các phong cảnh mở ra mượt mà, nơi những nét vẽ và màu sắc được hình thành ngay trước mắt người xem. Ở một không gian khác, các mảnh vụn của những tác phẩm nổi tiếng tự phân rã và tập hợp lại, phản ứng nhạy bén với từng chuyển động của khách tham quan.
Đây chính là điểm khác biệt cốt lõi so với bảo tàng cổ điển: người xem không còn là những quan sát viên thụ động mà bắt đầu tác động đến cách cảm thụ tác phẩm thông qua việc di chuyển, thay đổi khoảng cách và góc nhìn. Đôi khi chỉ cần bước sang một bên là đủ để hình ảnh được "sắp xếp" lại theo một cách hoàn toàn khác biệt.
Trong bối cảnh này, công nghệ không chỉ đơn thuần là công cụ mà đã trở thành một người đồng sáng tạo thực thụ. Các máy chiếu độ phân giải cao, hệ thống âm thanh đồng bộ và phần mềm điều khiển thông minh tạo nên một môi trường luôn biến đổi không ngừng. Âm thanh giúp tăng cường trải nghiệm thị giác, thiết lập nên bối cảnh cảm xúc và nhịp điệu cho từng chuyển động.
Dù vậy, Frameless London không hề có ý định thay thế nghệ thuật cổ điển. Việc không trưng bày các bức họa gốc là một quan điểm mang tính nguyên tắc: dự án này vận hành như một sự diễn giải nghệ thuật hơn là một bộ sưu tập bảo tàng. Khách tham quan được định hình một kỳ vọng hoàn toàn khác ngay từ đầu, và đó chính là giá trị văn hóa của không gian này. Nó chiếm giữ vị trí trung gian – nằm giữa ranh giới của bảo tàng, triển lãm và trải nghiệm kỹ thuật số. Tại đây, nghệ thuật, công nghệ và người xem ở vị thế bình đẳng: hình ảnh phụ thuộc vào công nghệ, công nghệ phụ thuộc vào sự hiện diện của người xem, và người xem lại phụ thuộc vào môi trường mà họ bước vào.
Cách tiếp cận này không chỉ thay đổi phương thức trình diễn mà còn thay đổi cả cách chúng ta cảm thụ nghệ thuật. Trong bảo tàng truyền thống, sự tương tác bị giới hạn trong việc nhìn, bước đi và chuyển sang tác phẩm tiếp theo. Tại Frameless, hiệu ứng "níu chân" xuất hiện khi mọi người thường dừng lại trong phòng lâu hơn để quan sát các phân cảnh lặp lại và biến chuyển. Trải nghiệm này làm thay đổi sâu sắc hiểu biết của chúng ta về bản chất của nghệ thuật.
Đây chính là tinh thần cốt lõi của dự án: sự vắng bóng của tính vật chất nhắc nhở chúng ta rằng nghệ thuật không chỉ là những thực thể hữu hình, mà còn là những trải nghiệm; không chỉ là những bức toan, mà còn là những cảm xúc mà chúng khơi gợi.
Frameless London đã biến câu hỏi "điều gì xảy ra với nghệ thuật khi nó trở thành môi trường sống?" thành một nguồn cảm hứng dạt dào. Câu trả lời hiện rõ qua nụ cười của khách tham quan, qua mong muốn được nán lại lâu hơn, và qua cách họ tương tác với không gian cũng như với nhau. Nghệ thuật ở đây không phải là một vật thể tĩnh tại mà là một quá trình sống động, gắn kết con người thông qua vẻ đẹp, công nghệ và sự đồng cảm. Vì vậy, ranh giới giữa người xem và tác phẩm không chỉ bị xóa nhòa – nó đã trở thành một cây cầu đưa tất cả chúng ta bước vào một chiều không gian nghệ thuật mới.
