Thế giới thực vật nở hoa ban đêm của Brazil: Vai trò của các loài nở hoa lúc chạng vạng trong thụ phấn và bảo tồn đa dạng sinh học

Trên khắp hành tinh, một số loài thực vật đã phát triển một chiến lược tiến hóa độc đáo: trì hoãn việc nở hoa cho đến khi màn đêm buông xuống. Sự chuyển đổi sang hoạt động nở hoa về đêm mang lại lợi thế thích nghi đáng kể. Nó đảm bảo khả năng tiếp cận độc quyền với các loài thụ phấn chuyên biệt hoạt động về đêm, chẳng hạn như bướm đêm và dơi hút mật. Điều này giúp giảm thiểu sự cạnh tranh gay gắt với các loài hoa nở ban ngày. Tại Brazil, một quốc gia sở hữu hệ thực vật ước tính khoảng 50.000 loài, những sự thích nghi này mang ý nghĩa đặc biệt quan trọng. Chúng thể hiện rõ nét trong nhiều hệ sinh thái khác nhau, từ những khu rừng nhiệt đới ẩm ướt của Amazon cho đến các vùng khô cằn của Caatinga.

Việc thích nghi để nở hoa vào ban đêm còn mang lại lợi ích rõ rệt ở những khu vực khan hiếm nước. Nhiệt độ thấp hơn và độ ẩm không khí tăng cao vào ban đêm giúp cây giảm thiểu đáng kể tình trạng căng thẳng do mất nước. Hơn nữa, hương thơm nồng nàn của chúng lan tỏa hiệu quả hơn trong không khí đêm tĩnh lặng. Trong bối cảnh Brazil, một số loài nổi bật với tập tính này. Đáng chú ý là cây Trúc đào đêm (*Cestrum nocturnum*), nổi tiếng với mùi hương đặc trưng chỉ tỏa ra mạnh mẽ vào ban đêm. Một ví dụ khác là *Cereus jamacaru*, loài đặc hữu của vùng Đông Bắc, với những bông hoa trắng khổng lồ chỉ tồn tại trong một đêm duy nhất. Những loài thực vật này minh họa cho mối quan hệ phức tạp và phụ thuộc lẫn nhau với các sinh vật hoạt động về đêm, điều kiện tiên quyết để duy trì sự đa dạng di truyền.

Các loài này phụ thuộc rất nhiều vào sự hợp tác thiết yếu với động vật về đêm, đặc biệt là các loài dơi. Dơi đóng vai trò không thể thay thế trong việc thụ phấn chéo, đồng thời chúng cũng thu thập mật hoa làm nguồn dinh dưỡng. Xét trên phạm vi sinh thái rộng lớn hơn, sự suy giảm quần thể côn trùng do biến đổi khí hậu đang làm nổi bật tầm quan trọng toàn cầu của việc thấu hiểu và bảo vệ những tương tác chuyên biệt giữa thực vật và loài thụ phấn này. Các nghiên cứu đã chỉ ra rằng, do những thay đổi về khí hậu, số lượng bướm và châu chấu đã giảm 41%, trong khi quần thể chuồn chuồn lại tăng 52%. Việc tìm hiểu cách bộ não côn trùng xử lý các tín hiệu nhiệt độ có thể hỗ trợ công tác bảo tồn đa dạng sinh học. Ví dụ, ruồi rừng thường tránh nhiệt độ trên 21°C, ngược lại, ruồi sa mạc lại tích cực tìm kiếm hơi ấm ở khoảng 32°C.

Những nỗ lực nghiên cứu khoa học đang diễn ra, nhất là những nghiên cứu tập trung vào tác động của sự dịch chuyển khí hậu đối với quần thể côn trùng, đang nhấn mạnh nhu cầu cấp thiết phải thực hiện các biện pháp bảo tồn. Các nhà khoa học nhận định rằng sự suy giảm đa dạng di truyền của thực vật có thể khiến các loại cây lương thực trở nên dễ bị tổn thương hơn trước sâu bệnh và dịch bệnh. Tại Brazil, nơi sự đa dạng sinh học vô cùng phong phú, các điều kiện khí hậu như nhiệt độ cao ổn định và lượng mưa dồi dào ở Rừng Đại Tây Dương tạo điều kiện cho thảm thực vật phát triển mạnh mẽ, cung cấp nơi trú ẩn cho vô số loài động vật, bao gồm lười và khỉ hú. Do đó, việc bảo tồn hệ thực vật nở hoa ban đêm, tiêu biểu là *Cestrum nocturnum* và *Cereus jamacaru*, là một phần không thể thiếu trong việc duy trì sự cân bằng sinh thái tinh vi, đảm bảo tính bền vững cho những cảnh quan độc đáo này.