Nghiên Cứu Mới Khám Phá Mối Liên Hệ Giữa Sang Chấn Thơ Ấu và Điều Chỉnh Cảm Xúc Người Lớn

Việc thấu hiểu cơ chế nghịch cảnh thời thơ ấu định hình tâm lý người trưởng thành là yếu tố then chốt cho sự thịnh vượng tinh thần xã hội. Các nghiên cứu khoa học gần đây đã củng cố nhận định rằng sang chấn thời thơ ấu, được định nghĩa là những trải nghiệm quá sức mà trẻ không có đủ nguồn lực đối phó, lưu lại dấu ấn sâu sắc trong quá trình phát triển tâm lý. Những trải nghiệm đau thương có thể khiến hệ thần kinh duy trì trạng thái cảnh giác cao độ hoặc mất kết nối cảm xúc, những trạng thái này dần củng cố thành các khuôn mẫu cứng nhắc ở người lớn, khiến họ có xu hướng nhìn nhận cuộc sống bi quan và dễ thất vọng.

Khoa học thần kinh đã chứng minh sang chấn thời thơ ấu có khả năng gây ra những thay đổi về cấu trúc và chức năng trong các khu vực não bộ quan trọng như hạch hạnh nhân và hồi hải mã, qua đó tác động trực tiếp đến phản ứng với căng thẳng. Một nghiên cứu công bố trên tạp chí Science Advances đã hé lộ cơ sở thần kinh chung cho các hành vi đối lập như hung hăng và tự làm hại bản thân, liên quan đến sự tái cấu trúc của mạch đồi thị-hồi hải mã. Sự nhạy cảm quá mức của các tế bào thần kinh trong mạch này, do thay đổi kênh canxi loại L, được xác định là tiền đề cho các hành vi phá hoại ở người trưởng thành, cho thấy cơ chế cụ thể đằng sau sự khác biệt trong cách cá nhân phản ứng với nỗi đau.

Ảnh hưởng trung tâm của sang chấn thời thơ ấu thể hiện rõ nét qua kiểu gắn bó, nơi mà những người chăm sóc chính không nhất quán hoặc đe dọa có thể dẫn đến các kiểu gắn bó không an toàn ở giai đoạn trưởng thành. Nhà tâm lý học Silvia Severino đã nhấn mạnh vào năm 2025 về những thái độ cụ thể ở người lớn liên quan đến sang chấn chưa được giải quyết, thường bao gồm việc mua sắm bốc đồng để lấp đầy khoảng trống cảm xúc và sự bất lực trong việc thiết lập ranh giới cá nhân. Các trải nghiệm tiêu cực thời thơ ấu (ACEs), theo phân loại của Tổ chức Y tế Thế giới (WHO), bao gồm lạm dụng thể chất, cảm xúc, tình dục, bị bỏ rơi, và rối loạn chức năng gia đình như nghiện chất hoặc ly thân.

Nghiên cứu năm 2015 chỉ ra rằng những người trải qua sang chấn tuổi thơ có nguy cơ cao hơn mắc các vấn đề sức khỏe thể chất như hen suyễn và bệnh tim mạch vành khi trưởng thành, đồng thời thường thiếu tự tin và kỹ năng sống hạn chế. Tuy nhiên, bộ não vẫn duy trì tính dẻo dai đáng kể, mở ra con đường chữa lành thông qua các phương pháp trị liệu tập trung vào sang chấn và điều chỉnh cảm xúc. Các liệu pháp dựa trên bằng chứng như Liệu pháp Hành vi Nhận thức Tập trung vào Tổn thương (TF-CBT) và Liệu pháp Xử lý Nhận thức (CPT) được xem là phương pháp điều trị hàng đầu cho PTSD. Việc nhận diện gốc rễ thần kinh và quan hệ của sang chấn cho phép áp dụng cách tiếp cận nhân ái hơn đối với các thách thức sức khỏe tâm thần, hỗ trợ cá nhân xây dựng nguồn lực nội tại. Tiến sĩ Lê Nguyên Phương cũng nhấn mạnh rằng việc tham vấn chuyên gia tâm lý trị liệu là cần thiết để giải quyết tận gốc những khó khăn tâm lý phát sinh từ sang chấn thời thơ ấu, dù di chứng có thể kéo dài sang các thế hệ sau.