NYU Fizikçileri Ses Dalgalarıyla Yüzen, Newton'un Üçüncü Yasasını İhlal Eden Zaman Kristali Gözlemledi

New York Üniversitesi (NYU) bünyesindeki bir fizikçi ekibi, çıplak gözle görülebilen makroskopik bileşenlere sahip yeni bir zaman kristali formunun deneysel gözlemini başarıyla gerçekleştirdi. Bu egzotik madde durumu, klasik mekaniğin temel prensiplerinden biri olan Isaac Newton'un Üçüncü Hareket Yasası'nı ihlal etmesiyle öne çıkıyor. Keşif, 6 Şubat 2026 tarihinde Physical Review Letters dergisinde yayımlandı ve şaşırtıcı derecede basit bir sistemle elde edildi.

Deney düzeneği, yerçekimine karşı koymak için duran ses dalgalarını kullanan bir akustik levitatör içinde havada asılı duran küçük polistiren boncukları içeriyordu. Bu süzülen parçacıklar etkileşime girdiğinde, kuvvet alışverişi saçılan ses dalgaları aracılığıyla gerçekleşti ve bu durum, parçacık boyutuna bağlı olarak doğrusal olmayan bir etkileşime yol açtı. Daha büyük bir boncuk, daha küçük bir boncuğa göre daha fazla ses enerjisi saçtığı için, büyük parçacığın küçük parçacık üzerindeki kuvveti, karşılıklı kuvvetten daha büyük oldu; bu durum, eyleme eşit ve zıt tepki ilkesini bozan temel bir asimetridir.

Bu karşılıklılık asimetrisi, bir zaman kristalinin imzası olan kalıcı, kendi kendini sürdüren, ritmik bir salınımın korunmasını mümkün kıldı. Deney düzeneğinin fiziksel boyutu mütevazı olup, cihaz otuz santimetreden biraz daha uzun ve bir elin avucuna sığacak kadar küçük olmasına rağmen, boncuklar bu deseni saatlerce koruyabildi. Bu bulgular, makroskopik bir sistemin temel bir klasik mekanik yasasını ihlal eden bir davranış sergilemesi sorununu gündeme getiriyor.

Araştırmanın lideri, NYU Yumuşak Madde Araştırmaları Merkezi Direktörü Profesör David Grier oldu; kendisine lisansüstü öğrenci Mia Morrell ve lisans öğrencisi Leela Elliott eşlik etti. Profesör Grier, daha önce de Ulusal Bilim Vakfı'ndan fon desteği alan holografik optik hapsetme tekniği gibi yenilikçi yöntemler geliştirmişti. Bu bulgular, sistemik biyolojideki sirkadiyen ritimler ve metabolizma gibi doğrusal olmayan olguları incelemek için gözlemlenebilir, makroskopik bir analoj model sunuyor.

Bu deney, zaman kristali düzeninin aşırı soğuk koşullarda veya kuantum temel durumlarında ortaya çıkmak zorunda olmadığını, aksine karşılıklı simetriyi bozan klasik dalga aracılı kuvvetlerden doğal olarak ortaya çıkabileceğini gösterdi. Bu keşif, zaman kristallerinin manzarasını egzotik kuantum malzemelerin sınırlarının ötesine taşıyan bir değişim olarak değerlendiriliyor ve doğrusal olmayan etkileşimlerin biyolojik aktif maddelerde de gözlemlenmesiyle fizik ile biyoloji arasındaki disiplinler arası diyaloğu güçlendiriyor.