Irlandia wprowadza stały dochód podstawowy dla artystów: Przełomowy program wsparcia twórców

10 lutego 2026 roku Irlandia oficjalnie zainaugurowała stały program Dochodu Podstawowego dla Sztuki (BIA), co stanowi kluczowy krok w systemowym wspieraniu sektora kreatywnego przez państwo. Decyzja rządu oznacza definitywne przejście od trzyletniego projektu pilotażowego, który został uruchomiony w 2022 roku w celu ratowania branży artystycznej po restrykcjach związanych z pandemią.

Minister Kultury, Komunikacji i Sportu, Patrick O’Donovan TD, który objął swój urząd w styczniu 2025 roku, określił to wydarzenie mianem „najważniejszego kamienia milowego dla irlandzkiej kultury i sposobu jej wspierania”. Podkreślił on, że ten ruch wyróżni kraj na arenie międzynarodowej pod względem doceniania roli kreatywności w społeczeństwie. Stały schemat BIA przewiduje cotygodniowe wypłaty w wysokości 325 euro dla 2000 wyłonionych w drodze konkursu twórców przez cały trzyletni cykl.

Aby zapewnić rotację i umożliwić skorzystanie z programu jak najszerszej grupie osób, beneficjenci wybrani na lata 2026–2029 nie będą mogli ubiegać się o środki w kolejnej edycji. Proces przyjmowania wniosków do nowej odsłony programu rozpocznie się w maju 2026 roku, natomiast pierwsze wypłaty trafią do artystów we wrześniu 2026 roku i będą kontynuowane do września 2029 roku. Po tym okresie przewidziano trzymiesięczny etap stopniowego wygaszania świadczeń.

Kandydaci ubiegający się o wsparcie muszą udokumentować aktywną i profesjonalną działalność twórczą, prowadzoną głównie na terenie Irlandii. Decyzja o nadaniu programowi statusu stałego została poparta rzetelną analizą kosztów i korzyści przygotowaną przez Alma Economics. Badanie to wykazało, że każde euro zainwestowane w pilotaż przyniosło społeczeństwu zwrot o wartości 1,39 euro. Dzięki wyższym wpływom z podatków oraz mniejszemu obciążeniu systemu opieki społecznej, koszt netto pilotażu spadł poniżej poziomu 72 milionów euro.

Głos w sprawie zabrał również Peter Power, kompozytor i projektant związany z Narodową Kampanią na rzecz Sztuki. Zauważył on, że dzięki stabilizacji finansowej uczestnicy pilotażu mogli poświęcić znacznie więcej czasu na pracę twórczą, zamiast koncentrować się na walce o przetrwanie w zawodach niezwiązanych ze sztuką. Na realizację stałego programu w ramach Budżetu 2026 przeznaczono kwotę 18,27 miliona euro. Mimo entuzjazmu, obecni beneficjenci wyrażają niepokój związany z luką czasową między zakończeniem pilotażu w lutym 2026 a startem nowych wypłat we wrześniu tego samego roku.

Program pilotażowy z 2022 roku wzbudził ogromne zainteresowanie – spośród ponad 8000 chętnych wyłoniono wówczas 2000 artystów. Warto zaznaczyć, że choć podobne próby podejmowano w San Francisco czy Nowym Jorku, to właśnie irlandzka inicjatywa jako pierwsza na świecie zyskała charakter stały. Oficjalne ogłoszenie tej historycznej decyzji miało miejsce w Dublinie, w zabytkowej kawiarni Bewley’s, w sali imienia Jamesa Joyce’a.

W negocjacjach dotyczących finansowania brało udział Ministerstwo Wydatków Publicznych i Reform. Minister O’Donovan zadeklarował chęć zwiększenia liczby beneficjentów oraz kwoty świadczeń w przyszłości, o ile pozwolą na to zasoby budżetowe. Szczegółowe wytyczne oraz kryteria kwalifikacji do nowego cyklu zostaną opublikowane w kwietniu 2026 roku, co pozwoli artystom na odpowiednie przygotowanie wniosków do majowego naboru.