Białoruś Zwalnia 250 Więźniów Politycznych po Rozmowach ze Specjalnym Wysłannikiem USA

Relacje dyplomatyczne między Stanami Zjednoczonymi a Republiką Białorusi uległy znacznemu ociepleniu na początku 2026 roku po negocjacjach na wysokim szczeblu. W czwartek, 19 marca 2026 roku, prezydent Białorusi Aleksander Łukaszenka podpisał dekret o uwolnieniu 250 osób uznanych za więźniów politycznych. Decyzja ta zapadła bezpośrednio po spotkaniu z Johnem Coale'em, Specjalnym Wysłannikiem USA, które odbyło się w Mińsku. Wysłannik Coale określił to posunięcie jako „znaczący kamień milowy humanitarny”, stanowiący największe jednorazowe uwolnienie więźniów politycznych w najnowszej historii kraju.

Wśród uwolnionych znalazło się piętnaście osób o wysokim profilu, w tym dziennikarka Jekaterina Andrejewa, znana także jako Katsiaryna Bakhvalava, działacze praw człowieka Walancin Stefanowicz i Marfa Rabkowa, oraz bloger Eduard Palczys. Stefanowicz, wiceprezes Centrum Praw Człowieka "Wiasna", odbywał dziewięcioletni wyrok za rzekome finansowanie działań naruszających porządek publiczny. Rabkowa została skazana na 14 lat i dziewięć miesięcy za dokumentowanie naruszeń praw człowieka i organizowanie monitorowania wyborów prezydenckich w 2020 roku. Piętnaście osób przetransportowano następnie na Litwę. Centrum Praw Człowieka "Wiasna" podało, że mimo tego zwolnienia, według stanu na 23 marca 2026 roku, w aresztach pozostawało ponad 800 więźniów politycznych.

W zamian za ten gest humanitarny, Stany Zjednoczone zniosły sankcje na dwa białoruskie banki państwowe – Belinvestbank i Bank Rozwoju – oraz na Ministerstwo Finansów. Kluczowe było również usunięcie restrykcji nałożonych na Belaruskali i Białoruską Kompanię Potasową, głównych producentów nawozów potasowych w kraju. Analityk Georgij Gric wskazał, że zniesienie sankcji na te podmioty, powiązane z projektem Neżyńskiego Zakładu Wydobywczo-Przetwórczego, ma związek z potrzebą zapewnienia stabilnych dostaw strategicznego surowca dla amerykańskich rolników. Złagodzenie restrykcji wydaje się być powiązane z próbą złagodzenia rosnących kosztów nawozów na bazie gazu ziemnego, które zostały dotknięte przez wojnę w Iranie, rozpoczętą 28 lutego 2026 roku, co spowodowało zamknięcie Cieśniny Ormuz i wzrost cen ropy o ponad 50%. Blokada ta zakłóciła około jedną trzecią światowego handlu nawozami, a ceny mocznika wzrosły o 30% do 40% od początku konfliktu.

Wysłannik Coale omówił również możliwość ponownego otwarcia Ambasady USA w Mińsku, która została zamknięta po tym, jak Białoruś ułatwiła inwazję Rosji na Ukrainę w 2022 roku. Trwają rozmowy dotyczące ewentualnej wizyty prezydenta Łukaszenki w Stanach Zjednoczonych w celu spotkania z prezydentem Trumpem w związku z proponowanym „wielkim porozumieniem”. Organizacje praw człowieka wyraziły zaniepokojenie charakterem tej wymiany. Marie Struthers z Amnesty International stwierdziła, że „Wolność nigdy nie powinna być produktem geopolitycznego handlu ludźmi”. Z kolei liderka opozycji na wygnaniu, Swiatłana Cichanouska, podziękowała prezydentowi Trumpowi za jego „niezmordowane wysiłki w celu zapewnienia uwolnienia więźniów politycznych”. Analiza wskazuje na wyraźną wymianę transakcyjną: ustępstwa humanitarne w zamian za znaczące złagodzenie sankcji gospodarczych, co podkreśla strategiczny charakter tego dyplomatycznego ocieplenia.