Giáo dục Tiên tiến: Công nghệ và Lấy Người Học Làm Trung Tâm Định Hình Tương Lai

Các phương pháp giáo dục tiên tiến đang chuyển trọng tâm từ ghi nhớ kiến thức truyền thống sang học tập thông qua trải nghiệm thực tiễn và sự tham gia tích cực của người học. Những mô hình sư phạm hiện đại này lồng ghép ứng dụng thực tế và các hoạt động điều tra, nghiên cứu do học sinh khởi xướng vào chương trình giảng dạy. Mục tiêu cốt lõi của những cách tiếp cận này là bồi dưỡng các năng lực thiết yếu cho thế hệ tương lai, bao gồm tư duy phản biện, khả năng thích ứng linh hoạt và kỹ năng giải quyết vấn đề phức tạp.

Theo Nghị quyết số 71-NQ/TW, người học được xác định là trung tâm và là chủ thể của quá trình giáo dục và đào tạo, điều này đòi hỏi phải chuyển mạnh sang các phương pháp giáo dục tích cực, tăng cường tự học và trải nghiệm sáng tạo. Sự tích hợp của công nghệ, đặc biệt là các công cụ Trí tuệ Nhân tạo (AI), đang trở thành một lĩnh vực thử nghiệm quan trọng trong mô hình sư phạm đương đại. Các nghiên cứu quốc tế chỉ ra rằng, vào năm 2024, 72% tổ chức trên toàn thế giới đã áp dụng ít nhất một ứng dụng AI, với AI tạo sinh (GenAI) chiếm gần 60% trong số đó.

Thế hệ Z, những công dân số đầu tiên, thể hiện sự chủ động cao khi sử dụng AI để hỗ trợ hiệu suất học tập và tiếp thu khái niệm mới. Ví dụ, một học sinh sinh năm 2008 tại trường THPT Trần Phú, Hà Nội, đã chuyển từ việc chỉ tìm đáp án bằng ChatGPT sang sử dụng công cụ này để hiểu sâu từng bước giải Toán, nhờ sự hướng dẫn của giáo viên. Điều này định vị AI là đồng minh tiềm năng cho sự sáng tạo và cải tiến liên tục trong quy trình học tập.

Tuy nhiên, tồn tại một nghịch lý khi phần lớn học sinh, dù tương tác thường xuyên với AI, vẫn cảm thấy chỉ được chuẩn bị ở mức độ trung bình cho môi trường làm việc bị thống trị bởi AI. Bà Sarah Carney, Giám đốc Công nghệ Quốc gia của Microsoft ANZ, nhận định rằng Gen Z cần các tổ chức xây dựng văn hóa coi AI là đối tác tư duy thay vì cỗ máy trả lời để thúc đẩy tư duy phản biện. Các chuyên gia giáo dục cũng nhấn mạnh rằng AI không bao giờ được thay thế các yếu tố học tập thiết yếu của con người, theo cảnh báo của Tổng Thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres nhân Ngày Quốc tế Giáo dục 24/1.

Trong bối cảnh này, các hệ thống giáo dục cần điều chỉnh chiến lược giảng dạy để đáp ứng nhu cầu nhân lực tương lai, vốn được dự báo sẽ tập trung mạnh mẽ vào các lĩnh vực công nghệ như An ninh mạng, Phân tích Dữ liệu và Tự động hóa Quy trình. Các chuyên gia an ninh mạng, như Đại tá, TS. Nguyễn Hồng Quân, Phó Cục trưởng Cục An ninh mạng và Phòng, chống tội phạm sử dụng công nghệ cao, Bộ Công an, đã nhấn mạnh tại hội thảo ngày 7/4/2026 rằng AI đang định hình lại không gian an ninh mạng quốc gia, đặt ra thách thức về bảo vệ chủ quyền dữ liệu.

Do đó, các phương pháp tiên tiến phải ưu tiên việc giảng dạy phân tích dữ liệu và tự động hóa quy trình, song song với việc củng cố các năng lực cốt lõi của con người như tư duy phản biện. Việc áp dụng các phương pháp lấy người học làm trung tâm, như Montessori hay STEM, đã chứng minh hiệu quả trong việc phát triển kỹ năng sống và sự tự tin, ví dụ như tại Trường Mầm non Đoàn Kết, thành phố Lai Châu. Đại học Bách khoa Hà Nội cũng xác định đổi mới phương thức dạy và học theo hướng lấy người học làm trung tâm là một trong năm định hướng chiến lược để AI trở thành động lực nâng cao chất lượng giáo dục đại học, nhằm giúp người học làm chủ công nghệ và kiến tạo tương lai.